روسیه همواره به عنوان یکی از قطبهای اصلی علم، فناوری و ریاضیات در جهان شناخته شده است. اما وقتی صحبت از رتبه جهانی دانشگاه های روسیه در سال 2026 به میان میآید، باید نگاهی واقعبینانه و همهجانبه به تغییرات اخیر سیستمهای رتبهبندی بینالمللی و تمرکز جدید این کشور بر پیمانهای منطقهای (مانند بریکس) داشته باشیم.
اگر قصد تحصیل در روسیه را دارید یا میخواهید درباره اعتبار علمی این کشور بدانید، در این مقاله جامع، بهترین دانشگاههای روسیه، نقاط قوت آنها و وضعیت رتبهبندیشان را بررسی کردهایم. در پایان اگر سوالی باقی ماند میتوانید در پایین همین صفحه در بخش نظرات بپرسید.
فهرست مطالب
وضعیت رتبهبندی دانشگاههای روسیه در سال 2026
پیش از بررسی جدول دانشگاهها، باید به یک نکته بسیار مهم توجه کنید: تأثیر ژئوپلیتیک بر رتبهبندیها. از سال 2022 به بعد، بسیاری از سیستمهای رتبهبندی غربی مانند QS و Times (THE) رتبهبندی رسمی دانشگاههای روسیه را متوقف کردند یا با محدودیتهای شدیدی مواجه ساختند. با این حال، دانشگاههای برتر روسیه همچنان در سیستمهای رتبهبندی معتبر دیگر مانند شانگهای (ARWU)، رتبهبندی بریکس (BRICS) و سیستم ملی RAEX حضور درخشانی دارند و از نظر زیرساختهای آزمایشگاهی و خروجی مقالات علمی (بهویژه در فیزیک، ریاضی و هوافضا) در سطح جهانی بیرقیب هستند.
سیستم های رتبه بندی جهانی
در دنیا سیستم های رتبه بندی مختلفی وجود دارد که هر کدام طبق معیارهای خاص و مشخص خود دانشگاه های برتر دنیا را بررسی میکند. معیارهای هر سیستم با سیستم های دیگر متفاوت است. به همین خاطر ممکن است یک دانشگاه در یک سیستم رتبه بندی جهانی مثلا در جایگاه 50 باشد اما در یک سیستم دیگر رتبه 100 را داشته باشد. مشکل از سیستم رتبه بندی نیست. مسئله اولویت های و امتیازات اختصاص داده شده به هر بخش در سیستم های مختلف رنکنیگ هست.
در ادامه چند سیستم رنکینگ دانشگاه های برتر دنیا را بررسی می کنیم.
۱. رتبهبندی کیو اس (QS World University Rankings)
- ناشر: شرکت Quacquarelli Symonds (بریتانیا)
- تمرکز اصلی: شهرت دانشگاه، کیفیت آموزش و بازار کار فارغالتحصیلان.
- ویژگی بارز: QS محبوبترین رتبهبندی در بین دانشجویان بینالمللی و کارفرماها است. این سیستم بخش بزرگی از نمره خود را به «نظرسنجی شهرت آکادمیک» و «نظرسنجی شهرت نزد کارفرمایان» اختصاص میدهد. همچنین معیارهایی مثل نسبت استاد به دانشجو و تعداد دانشجویان بینالمللی در آن بسیار پررنگ است.
- مناسب برای: دانشجویانی که به دنبال پرستیژ دانشگاه، شبکه ارتباطی قوی و استخدام راحتتر در بازار کار جهانی هستند.
| نام دانشگاه | رتبه جهانی QS |
|---|---|
| لومونوسوف مسکو | 115 |
| بائومان مسکو | 318 |
| رودن مسکو | 359 |
| دولتی سن پترزبورگ | 390 |
| مدرسه عالی اقتصاد | 423 |
| فدرال کازان | 468 |
| دولتی نووسیبیرسک | 488 |
| فیزیک و تکنولوژی مسکو | 504 |
| فدرال اورال | 504 |
| دولتی تومسک | 510 |
| پلی تکنیک سن پترزبورگ | 619 |
| هسته ای مسکو | 626 |
| روابط بین الملل مسکو | 638 |
| اقتصاد پلی خانوف | 721 |
| شرق دور - فارستارن | 741 |
| فنی تومسک | 741 |
| ایتمو سن پترزبورگ | 801 |
| یسیس مسکو MISIS | 801 |
| سچنوا مسکو | 851 |
| دولتی آلتای | 901 |
| اورال جنوبی | 951 |
۲. رتبهبندی تایمز (Times Higher Education – THE)
- ناشر: مجله Times Higher Education (بریتانیا)
- تمرکز اصلی: رسالتهای اصلی یک دانشگاه: آموزش، پژوهش، انتقال دانش و چشمانداز بینالمللی.
- ویژگی بارز: تایمز متعادلترین و جامعترین سیستم رتبهبندی شناخته میشود. برخلاف QS که به نظرسنجیها بها میدهد، تایمز وزن بیشتری به دادههای واقعی مثل تعداد مقالات به ازای هر استاد، درآمد پژوهشی دانشگاه و محیط یادگیری اختصاص میدهد.
- مناسب برای: کسانی که میخواهند بدانند یک دانشگاه از نظر محیط پژوهشی، کیفیت تدریس و امکانات رفاهی/علمی در چه سطحی است.
| نام دانشگاه | رتبه جهانی THE |
|---|---|
| لومونوسوف مسکو | 115 |
| بائومان مسکو | 301-350 |
| فیزیک و تکنولوژی | 351-400 |
| مدرسه عالی اقتصاد | 501-550 |
| هسته ای مسکو | 601-800 |
| دولتی تومسک | 601-800 |
| معدن سن پترزبورگ | 801-1000 |
| اینوپولیس کازان | 801-1000 |
| فدرال کازان | 801-1000 |
| میسیس مسکو MISIS | 801-1000 |
| پلی تکنیکو سن پترزبورگ | 801-1000 |
| رودن مسکو | 801-1000 |
| فدرال سیبرسی | 801-1000 |
| تحقیقاتی تومسک | 801-1000 |
| فدرال اورال | 801-1000 |
۳. رتبهبندی شانگهای (ARWU – Academic Ranking of World Universities)
- ناشر: دانشگاه جیائوتونگ شانگهای (چین)
- تمرکز اصلی: دستاوردهای پژوهشی خالص و افتخارات علمی بزرگ.
- ویژگی بارز: این قدیمیترین سیستم رتبهبندی جهانی (تأسیس 2003) و سختگیرترین آنهاست. شانگهی هیچگونه «نظرسنجی» یا نظر شخصی ندارد؛ همه چیز بر اساس اعداد است: تعداد برندگان جایزه نوبل و مدال فیلدز (در بین اساتید و فارغالتحصیلان)، تعداد مقالات چاپ شده در مجلات Nature و Science، و تعداد پژوهشگران پراستناد.
- مناسب برای: ارزیابی قدرت علمی محض دانشگاهها. این رتبهبندی به شدت به نفع دانشگاههای بزرگ، دولتی و پژوهشمحور (بهویژه در رشتههای علوم پایه، پزشکی و مهندسی) تمام میشود و دانشگاههای کوچک یا هنرستانها در آن جایی ندارند.
| نام دانشگاه | رتبه جهانی THE |
|---|---|
| لومونوسوف مسکو | 101-150 |
| ملی سن پترزبورگ | 401-500 |
| فیزیک و تکنولوژی | 501-600 |
| مدرسه عالی اقتصاد | 801-900 |
| سکولووسکی | 801-900 |
| فدرال اورال | 801-900 |
| دولتی نووسیبیرسک | 901-1000 |
۴. رتبهبندی یو اس نیوز (U.S. News & World Report)
- ناشر: U.S. News (آمریکا)
- تمرکز اصلی: خروجیهای پژوهشی و استنادات علمی.
- ویژگی بارز: این سیستم که ابتدا فقط دانشگاههای آمریکا را رتبهبندی میکرد، اکنون نسخه جهانی هم دارد. تمرکز اصلی آن بر حجم مقالات علمی، کتابها، استنادات و همکاریهای بینالمللی در پژوهش است. این رتبهبندی شباهت زیادی به شانگهای دارد اما معیارهای کتابسنجی (Bibliometric) را با دقت بیشتری بررسی میکند.
- مناسب برای: پژوهشگران و اساتیدی که میخواهند بدانند کدام دانشگاهها بیشترین خروجی و تأثیرگذاری را در ژورنالهای علمی جهان دارند.
۵. رتبهبندی لایدن (CWTS Leiden Ranking)
- ناشر: مرکز مطالعات علم و فناوری دانشگاه لایدن (هلند)
- تمرکز اصلی: فقط و فقط دادههای کتابسنجی (مقالات و استنادات).
- ویژگی بارز: لایدن شفافترین رتبهبندی جهان است. در اینجا هیچ خبری از نظرسنجی شهرت، نسبت استاد به دانشجو یا تعداد دانشجویان خارجی نیست. لایدن فقط دیتابیسهای علمی (مثل Scopus و Web of Science) را میخواند و بررسی میکند که مقالات یک دانشگاه چقدر توسط دیگران ارجاع (Citation) داده شدهاند.
- مناسب برای: سنجش دقیق «کیفیت و تأثیرگذاری» مقالات علمی یک دانشگاه، بدون هیچگونه سوگیری ذهنی.
دانشگاه های برتر روسیه مطابق با رتبه بندی جهانی CWTS
Lomonosov Moscow State Univ |
St Petersburg State Univ |
HSE Univ |
Ural Fed Univ |
Kazan Fed Univ – Volga |
Novosibirsk State Univ |
Moscow Inst Phys & Technol |
First Moscow State Med Univ |
ITMO Univ |
Natl Res Tomsk Polytech Univ |
Skolkovo Inst Sci & Technol |
South Fed Univ |
Tomsk State Univ |
Moscow Engn Phys Inst |
Natl Univ Sci & Technol MISIS |
RUDN Univ |
Peter Great St Petersburg Polytech Univ |
۶. رتبهبندیهای منطقهای و جایگزین (نکته مهم ژئوپلیتیک)
- رتبهبندی RAEX (روسیه): معتبرترین سیستم رتبهبندی در کشورهای CIS و اوراسیا که دانشگاههای این بلوک شرقی را با دقت بالایی میسنجد.
- رتبهبندیهای بریکس (BRICS) و اقتصادهای نوظهور: این رتبهبندیها (که توسط تایمز و سایرین منتشر میشوند) دانشگاههای کشورهای در حال توسعه (چین، هند، روسیه، برزیل، ایران و…) را جداگانه بررسی میکنند تا پتانسیل واقعی آنها را در مقایسه با همترازهای منطقهایشان بسنجند.
بیست دانشگاه برتر روسیه مطابق با رتبه بندی روسیه RAEX
Московский государственный университет имени М.В. Ломоносова |
Московский государственный технический университет имени Н.Э. Баумана |
Московский физико-технический институт (национальный исследовательский университет) |
Санкт-Петербургский государственный университет |
Национальный исследовательский ядерный университет «МИФИ» |
Национальный исследовательский университет “Высшая школа экономики” |
МГИМО МИД России |
Российская академия народного хозяйства и государственной службы при Президенте РФ |
Санкт-Петербургский политехнический университет Петра Великого |
Финансовый университет при Правительстве РФ |
Первый Московский государственный медицинский университет имени И.М. Сеченова |
Уральский федеральный университет имени первого Президента России Б.Н. Ельцина |
Национальный исследовательский Томский политехнический университет |
Российский университет дружбы народов имени Патриса Лумумбы |
Университет ИТМО |
Новосибирский национальный исследовательский государственный университет |
Университет МИСИС |
Российский экономический университет имени Г.В. Плеханова |
Национальный исследовательский Томский государственный университет |
Казанский (Приволжский) федеральный университет |
یک نکته طلایی برای مشاوران و دانشجویان:
- اگر میخواهید بدانید مدرک یک دانشگاه چقدر در بازار کار و بین مردم پرستیژ دارد، به QS نگاه کنید.
- اگر میخواهید بدانید یک دانشگاه چقدر پژوهشمحور و قوی است، به شانگهای و تایمز نگاه کنید.
- اگر به دنبال رشته خاصی هستید، حتماً Subject Rankings (رتبهبندی موضوعی) همان سیستمها را چک کنید؛ زیرا ممکن است دانشگاهی در رتبهبندی کلی جهان رتبه ۲۰۰ باشد، اما در رشته «مهندسی نفت» یا «ریاضیات» جزو ۲۰ دانشگاه برتر جهان باشد!
رتبه بندی موضوعی دانشگاه های جهان
وقتی از «رتبهبندی موضوعی» (Subject Rankings) صحبت میکنیم، در واقع در حال عبور از نگاه کلی و ورود به نگاه تخصصی هستیم. این نوع رتبهبندی برای دانشجویان، پژوهشگران و کارفرمایان بسیار کاربردیتر و دقیقتر از رتبهبندی کلی (Overall) است.
۱. مهندسی و فناوری (Engineering & Technology)
- زیرشاخههای مهم: مهندسی کامپیوتر و علوم داده، مهندسی مکانیک، مهندسی برق و الکترونیک، مهندسی عمران و سازه، مهندسی هوافضا، مهندسی شیمی، علوم مواد، مهندسی معدن و متالورژی.
- نکته: در رتبهبندیهای موضوعی، دانشگاههایی مثل MIT آمریکا یا دانشگاه بومن و ITMO روسیه در این گروه میدرخشند.
| نام دانشگاه | رتبه مهندسی QS |
|---|---|
| لومونوسوف مسکو | 143 |
| بائومان مسکو | 249 |
| فیزیک و تکنولوژی | 269 |
| رودن مسکو | 278 |
| فدرال اورال | 305 |
| ملی سن پترزبورگ | 332 |
| پلی تکنیک سن پترزبورگ | 349 |
| ایتمو سن پترزبورگ | 371 |
| هسته ای مسکو | 401-450 |
| تحقیقاتی تومسک | 401-450 |
| مدرسه عالی اقتصاد | 451-500 |
| دولتی تومسک | 451-500 |
| فدرال کازان | 451-500 |
| میسیس مسکو MISIS | 501-550 |
۲. علوم طبیعی / علوم پایه (Natural Sciences)
- زیرشاخههای مهم: ریاضیات، فیزیک، شیمی، علوم زمین و جغرافیا، آمار، علوم محیط زیست، نجوم و اخترفیزیک.
- نکته: دانشگاههایی که در این گروه رتبه بالایی دارند (مثل دانشگاه مسکو یا کمبریج) معمولاً قطبهای اصلی تولید علم نظری و آزمایشگاهی در جهان هستند.
- لومونوسوف مسکو- 80
- رودن مسکو – 184
- فیزیک و تکنولوژی مسکو – 187
- ملی سن پترزبورگ-258
- دولتی نووسیبیرسک-286
- هسته ای مسکو-291
- فدرال اورال-318
- فدرال کازان-389
- ایتمو سن پترزبورگ-401-450
- میسیس مسکو MISIS-401-450
- دولتی تومسک-401-450
- دانشگاه بائومان-451-500
- مدرسه عالی اقتصاد-451-500
- تحقیاتی تومسک-451-500
- پلی تکنیک سن پترزبورگ-501-550
۳. علوم زیستی و پزشکی (Life Sciences & Medicine)
- زیرشاخههای مهم: پزشکی بالینی، دندانپزشکی، داروسازی، پرستاری، زیستشناسی (بیولوژی)، بیوتکنولوژی، علوم اعصاب، آناتومی و فیزیولوژی، دامپزشکی.
- نکته: برای رشتههای پزشکی، رتبه موضوعی بسیار مهمتر از رتبه کلی است. مثلاً دانشگاه سچنوف روسیه یا آکسفورد در این گروه در سطح جهانی بیرقیب هستند.
در این حوزه روسیه تنها دو نماینده دارد
- دانشگاه سچنوا مسکو – 326
- دانشگاه لومونوسوف مسکو – 353
۴. علوم اجتماعی و مدیریت (Social Sciences & Management)
- زیرشاخههای مهم: اقتصاد، علوم سیاسی، جامعهشناسی، حقوق، روانشناسی، آموزش و علوم تربیتی، ارتباطات و رسانهشناسی، مدیریت کسبوکار (MBA)، حسابداری و مالی، سیاستگذاری عمومی.
- نکته: دانشگاههایی مثل مدرسه اقتصاد لندن (LSE) یا دانشگاه عالی اقتصاد روسیه (HSE) ممکن است در رتبهبندی کلی (به دلیل نداشتن رشتههای پزشکی و مهندسی) رتبه پایینی داشته باشند، اما در این گروه جزو ۱۰ دانشگاه برتر جهان هستند!
۵. علوم انسانی و هنر (Arts & Humanities)
- زیرشاخههای مهم: تاریخ، فلسفه، زبانشناسی و زبانهای مدرن، ادبیات، الهیات و مطالعات دینی، هنرهای تجسمی و طراحی، معماری، موسیقی و هنرهای نمایشی.
- نکته: ارزیابی در این گروه کمی متفاوت است و علاوه بر استنادات علمی، به شهرت دانشگاه در میان متفکران و نهادهای فرهنگی نیز بها داده میشود.
| نام دانشگاه | رتبه جهانی THE |
|---|---|
| لومونوسوف مسکو | 126 |
| مدرسه عالی اقتصاد | 209 |
| رودن مسکو | 242 |
| ملی سنت پترزبورگ | 265 |
| فدرال کازان | 401-450 |
| روابط بین الملل مسکو | 401-450 |
| فدرال اورال | 401-450 |
| دولتی تومسک | 501-550 |
یک تفاوت ظریف در متدولوژی سیستمها:
- سیستم QS و تایمز (THE): هر ۵ گروه بالا را با جزئیات کامل و به صورت متعادل پوشش میدهند.
- سیستم شانگهای (ARWU): به دلیل ماهیت سختگیرانه و کمیاش، در دستهبندی موضوعی بیشتر روی علوم طبیعی، مهندسی، پزشکی و علوم زیستی تمرکز دارد و رشتههای علوم انسانی و هنر را با دقت و جزئیات کمتری رتبهبندی میکند (چون سنجش کمیِ مقالات در این رشتهها دشوارتر است).
چرا رتبهبندی موضوعی از رتبهبندی کلی مهمتر است؟
“برای شناخت پرستیژ عمومی و شبکه فارغالتحصیلان به رتبه کلی نگاه کنید، اما برای انتخاب استاد، کیفیت آزمایشگاهها و آینده شغلی تخصصی، فقط و فقط رتبه موضوعی (Subject Ranking) را ملاک قرار دهید.”
رتبه بندی تخصصی پزشکی روسیه QS 2026
| نام دانشگاه | رتبه جهانی THE |
|---|---|
| سچنوا مسکو | 201-250 |
| لومونوسوف مسکو | 351-400 |
| پیراگوف مسکو | 401-450 |
| پاولوف سن پترزبورگ | 551-600 |
| رودن مسکو | 551-600 |
| فدرال کازان | 651-700 |
| ملی سن پترزبورگ | 651-700 |
| مچنیکوف سن پترزبورگ | 701-850 |
| دولتی نووسیبیرسک | 701-850 |
رنکینگ کامپیوتر روسیه 2026
- لومونوسوف مسکو; 93
- بائومان مسکو; 201-250
- مدرسه عالی اقتصاد; 201-250
- ایتمو سن پترزبورگ; 251-300
- فیزیک و تکنولوژی; 251-300
- رودن مسکو; 301-350
- ملی سن پترزبورگ; 301-350
- فدرال کازان; 501-550
- هسته ای مسکو; 501-550
- فدرال اورال; 501-550
- دولتی نووسیبیرسک; 551-600
- پلی تکنیک سن پترزبورگ; 551-600
- تحقیقاتی تومسک; 601-650
- پلی خانوف مسکو ; 601-650
- سکولوف ; 751-850
- دولتی تومسک; 751-850
سوال کلیدی و پرجستجو برای بخش FAQ مقاله
